فرانسه و اقلیم کوردستان؛ الگویی کمنظیر از یک شراکت پایدار
روابط اربیل و پاریس فراتر از مناسبات دیپلماتیک معمولی شکل گرفته است
روابط میان فرانسه و اقلیم کوردستان تنها در چارچوب پروتکلهای رسمی دیپلماتیک تعریف نمیشود، بلکه ریشه در پیشینهای از همدلی، همکاری و درک متقابل دارد. در تاریخ معاصر کوردها، کمتر پایتخت اروپایی به اندازهی پاریس در مقاطع حساس و سرنوشتساز نقشآفرینی کرده است. این مناسبات از دههی ۱۹۹۰ میلادی (دههی ۱۳۷۰ خورشیدی) تاکنون مراحل مختلفی را طی کرده و به سطحی کیفی و پایدار رسیده است.
از دورهی ریاستجمهوری فرانسوا میتران تا دوران امانوئل مکرون، فرانسه همواره بهعنوان یکی از دروازههای ارتباط کوردها با جهان و حامی تثبیت جایگاه حقوقی و سیاسی اقلیم کوردستان شناخته شده است.
میتران و پایهگذاری جایگاه اقلیم
بخش مهمی از این روابط به دورهی ریاستجمهوری فرانسوا میتران بازمیگردد. در آن زمان، دانیل میتران، همسر رئیسجمهور فرانسه، ؛ بهویژه پس از فاجعهی بمباران شیمیایی حلبچه و عملیات انفال، نقش مؤثری در بازتاب رنجها و مطالبات مردم کورد در سطح افکار عمومی جهان ایفا کرد.
نقطهی عطف تاریخی این روند در بهار ۱۹۹۱ (۱۳۷۰) رقم خورد؛ زمانی که فرانسه در تصویب قطعنامهی ۶۸۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد نقش داشت. این قطعنامه زمینهساز ایجاد منطقهی پرواز ممنوع در شمال عراق شد و عملاً بستر شکلگیری نخستین ساختار سیاسی و اداری کوردی در جنوب کوردستان را فراهم کرد.
در سال ۱۹۹۲ (۱۳۷۱) و همزمان با تشکیل پارلمان کوردستان، دانیل میتران نیز بهعنوان یک حامی معنوی از اقلیم بازدید کرد و در نشستهایی رسمی حضور یافت.
همکاری امنیتی در برابر داعش
با اوجگیری تهدید گروه داعش در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳) و نزدیک شدن خطر به مرزهای اربیل، فرانسه از نخستین کشورهایی بود که به درخواست اقلیم کوردستان پاسخ داد. در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴ (۲۱ شهریور ۱۳۹۳)، فرانسوا اولاند، رئیسجمهور وقت فرانسه، به اربیل سفر کرد و با پرزیدنت مسعود بارزانی دیدار داشت؛ پیامی آشکار مبنی بر اینکه کوردها در برابر تهدیدات تنها نخواهند ماند.
او بار دیگر در ۲ ژانویه ۲۰۱۷ (۱۳ دی ۱۳۹۵) به اربیل بازگشت و این بار از خطوط مقدم جبهه نیز بازدید کرد و از نقش نیروهای پیشمرگه در مقابله با داعش تمجید نمود. حمایت فرانسه تنها سیاسی نبود و این کشور با ارسال تسلیحاتی از جمله موشکهای میلان، در تقویت توان دفاعی نیروهای پیشمرگه نقش ایفا کرد.
نقش مکرون پس از بحران ۲۰۱۷
پس از همهپرسی استقلال اقلیم کوردستان در سال ۲۰۱۷ (۱۳۹۶) و تحولات ۱۶ اکتبر همان سال، اقلیم کوردستان با فشارهای سیاسی و اقتصادی شدیدی روبهرو شد. در این مقطع، امانوئل مکرون تلاشهایی دیپلماتیک برای کاهش تنشها آغاز کرد.
او در کاخ الیزه از نچیروان بارزانی، که در آن زمان سمت اجرایی ارشد اقلیم را برعهده داشت، استقبال رسمی کرد. این اقدام به شکستن فضای انزوای دیپلماتیک کمک کرد و مسیر گفتوگو میان اربیل و بغداد را هموار ساخت.
ویژگیهای این شراکت پایدار
فرانسه در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) کنسولگری عمومی خود را در اربیل افتتاح کرد و سطح نمایندگی دیپلماتیک خود را ارتقا داد. پاریس همچنین همواره بر حمایت از اقلیتهای دینی و قومی، از جمله مسیحیان و ایزدیها، تأکید داشته و اقلیم کوردستان را محیطی امن برای این جوامع دانسته است.
در چارچوب ابتکارهای منطقهای، فرانسه بارها بر ضرورت حضور اقلیم کوردستان بهعنوان یک بازیگر اصلی در معادلات منطقهای تأکید کرده است. بهاینترتیب، روابط میان فرانسه و اقلیم کوردستان به نمونهای کمنظیر از همکاری میان یک قدرت بینالمللی و یک واحد فدرال تبدیل شده که بر پایهی منافع مشترک و ارزشهای انسانی شکل گرفته است.