چهار سال از جنگ روسیه و اوکراین گذشت
بزرگترین جنگ اروپا پس از جنگ جهانی دوم وارد پنجمین سال خود شد
امروز ۲۴ فوریهی ۲۰۲۶ (۵ اسفند ۱۴۰۴)، چهارمین سالگرد آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین است؛ جنگی که از ۲۴ فوریهی ۲۰۲۲ شروع شد و از آن بهعنوان بزرگترین درگیری نظامی در اروپا پس از جنگ جهانی دوم یاد میشود. با وجود ورود این جنگ به پنجمین سال، هنوز نشانه روشنی از آتشبس یا پایان قریبالوقوع آن دیده نمیشود.
در این مدت تلاشهای دیپلماتیک متعددی برای توقف درگیریها انجام شده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، طی یک سال گذشته چندین بار برای میانجیگری تلاش کرده و گفته است در دوره ریاستجمهوری خود مانع وقوع یا ادامه چند جنگ شده است، اما این تلاشها تاکنون به نتیجه ملموسی در پرونده اوکراین نرسیده است. هیئتهای مذاکرهکننده روسیه و اوکراین نیز دورهایی از گفتوگو را در ترکیه، امارات متحده عربی و اخیراً در ژنو برگزار کردند، اما این مذاکرات نیز بدون توافق پایان یافت.
تلفات انسانی سنگین
بر اساس گزارش «مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی» (CSIS)، مجموع کشتهها، مجروحان و مفقودان نظامی دو طرف به حدود ۱.۸ میلیون نفر رسیده است. این گزارش میگوید روسیه بین فوریهٔ ۲۰۲۲ تا ژانویهٔ ۲۰۲۵ حدود ۱.۲ میلیون تلفات داشته که از این میان ۳۲۵ هزار نفر کشته شدهاند؛ رقمی که یکی از بالاترین آمار تلفات یک قدرت بزرگ پس از جنگ جهانی دوم محسوب میشود.
در مقابل، تلفات اوکراین حدود ۶۰۰ هزار نفر برآورد شده که ۱۴۰ هزار نفر از آنان جان باختهاند. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، پیشتر اعلام کرده بود ۵۵ هزار سرباز اوکراینی کشته شدهاند.
قربانیان غیرنظامی
سازمان ملل متحد کشته شدن ۱۴ هزار و ۹۹۹ غیرنظامی در اوکراین را ثبت کرده است، هرچند تأکید میکند رقم واقعی احتمالاً بسیار بیشتر است. همچنین بیش از ۴۰ هزار و ۶۰۰ نفر زخمی شدهاند و دستکم ۷۶۳ کودک جان خود را از دست دادهاند. سال ۲۰۲۵ بهعنوان مرگبارترین سال برای غیرنظامیان شناخته میشود، زیرا تلفات در آن سال ۳۱ درصد افزایش یافت.
اشغال بخش قابل توجهی از خاک اوکراین
بر اساس گزارش نهادهای پژوهشی نظامی، روسیه اکنون حدود ۱۹.۴ درصد از خاک اوکراین را در کنترل دارد. با وجود هزینههای انسانی و نظامی سنگین، پیشرویهای روسیه در سال گذشته بسیار محدود بوده و تنها حدود ۰.۷۹ درصد به مناطق تحت کنترل خود افزوده است؛ موضوعی که نشاندهنده بنبست نسبی در خطوط نبرد است. پیش از آغاز تهاجم گسترده، روسیه حدود ۷ درصد از خاک اوکراین را در اختیار داشت.
کاهش کمکهای نظامی خارجی
کمکهای نظامی خارجی به کییف در سال گذشته حدود ۱۳ درصد کاهش یافت. پس از توقف ارسال برخی تسلیحات آمریکایی، کشورهای اروپایی تلاش کردند این خلأ را جبران کنند و میزان کمکهای خود را ۶۷ درصد افزایش دادند. در عین حال، کمکهای مالی و انسانی بینالمللی نیز حدود ۵ درصد کاهش داشته است.
میلیونها آواره و پناهنده
نزدیک به ۵.۹ میلیون شهروند اوکراینی کشور خود را ترک کردهاند که ۵.۳ میلیون نفر از آنان در کشورهای اروپایی ساکن شدهاند. علاوه بر این، حدود ۳.۷ میلیون نفر نیز در داخل اوکراین آواره هستند. پیش از جنگ، جمعیت اوکراین بیش از ۴۰ میلیون نفر بود.
حملات گسترده به زیرساختهای درمانی
سازمان جهانی بهداشت گزارش داده است از آغاز جنگ تاکنون ۲,۸۸۱ حمله به مراکز درمانی، آمبولانسها و انبارهای دارویی در اوکراین ثبت شده که تأثیرات شدیدی بر دسترسی مردم به خدمات بهداشتی داشته است.
ریشههای بحران
ریشههای این درگیری به سال ۲۰۱۴ بازمیگردد؛ زمانی که اعتراضات گسترده علیه دولت ویکتور یانوکوویچ، رئیسجمهور وقت اوکراین که روابط نزدیکی با روسیه داشت، به سقوط او انجامید. پس از آن، روسیه شبهجزیرهی کریمه را ضمیمهی خاک خود کرد و از جداییطلبان در منطقه دونباس حمایت نمود.
در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲ جنگی محدود در شرق اوکراین ادامه داشت. توافقهای «مینسک ۱» و «مینسک ۲» که با میانجیگری اروپا امضا شد، نتوانست صلحی پایدار ایجاد کند. روسیه همواره نگرانی خود را از گسترش ناتو به سمت مرزهایش و نزدیکی اوکراین به غرب مطرح کرده است.
در اواخر سال ۲۰۲۱، روسیه بیش از ۱۵۰ هزار نیرو در مرزهای اوکراین مستقر کرد و خواستار تضمینهای امنیتی از غرب شد. سرانجام بامداد ۲۴ فوریهی ۲۰۲۲، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، آغاز «عملیات نظامی ویژه» علیه اوکراین را اعلام کرد؛ اقدامی که به جنگی تمامعیار تبدیل شد.
از آن زمان تاکنون، این جنگ مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته است؛ از تلاش اولیهی روسیه برای تصرف کییف تا عقبنشینیها و تثبیت خطوط نبرد در شرق و جنوب اوکراین. این درگیری نهتنها ساختار امنیتی اروپا را دگرگون کرده، بلکه به اعمال گستردهترین تحریمهای تاریخ علیه روسیه و بروز بحرانهای جهانی در حوزهی انرژی و غذا انجامیده است.