امروز با سیوپنجمین سالگرد کوچ میلیونی مردم کوردستان مصادف است
قیام ١٩٩١ و کوچ میلیونی مردم کورد به نقطهعطفی تاریخی برای این ملت تبدیل شد
امروز، ۳۰ مارس ۲۰۲۶ (۱۰ فروردین ۱۴۰۵)، سیوپنجمین سالگرد کوچ میلیونی مردم اقلیم در سال ۱۹۹۱ گرامی داشته میشود؛ رویدادی سرنوشتساز که در پی حملهی مجدد رژیم بعث به مناطق آزادشده رخ داد و صدها هزار شهروند کورد را ناچار به ترک خانه و کاشانهی خود کرد.
پس از پیروزی قیام بهاری سال ۱۹۹۱ و آزادسازی بخش عمدهای از مناطق اقلیم ، رژیم بعث برای بازپسگیری این مناطق، نیروهای گستردهای را بسیج کرد و در ۳۱ مارس همان سال حملات خود را آغاز نمود.
در نتیجهی این حملات، مردم اقلیم میان دو گزینه قرار گرفتند: ماندن و بازگشت به وضعیت پیشین یا ترک سرزمین خود. در نهایت، اکثریت مردم گزینهی دوم را برگزیدند و موجی گسترده از کوچ جمعی شکل گرفت که به «کوچ میلیونی» شهرت یافت.
در این رویداد، صدها هزار نفر از ساکنان اقلیم بهصورت گروهی، اغلب با پای پیاده و در شرایط بسیار دشوار، به سمت مرزهای ایران و ترکیه حرکت کردند و برخی نیز با وسایل نقلیه خود را به مناطق مرزی رساندند.
بازتاب جهانی و صدور قطعنامه ۶۸۸
کوچ میلیونی مردم واکنش گستردهای در سطح بینالمللی بهدنبال داشت و به یکی از مهمترین بحرانهای انسانی آن زمان تبدیل شد.
در پی این تحولات، با نقشآفرینی فعال فرانسه در شورای امنیت سازمان ملل، قطعنامهی ۶۸۸ صادر شد؛ قطعنامهای که به ایجاد منطقهی پرواز ممنوع و حمایت بینالمللی از مردم انجامید.
در این میان، برخی مقامات بینالمللی نیز نقش مهمی در شکلگیری این تصمیمات داشتند و این اقدامات توانست از تداوم فجایع انسانی و احتمال تکرار نسلکشی علیه کردها جلوگیری کند.
ایجاد منطقهی امن و بازگشت مردم
پس از اجرای قطعنامهی ۶۸۸ و تعیین خط ۳۶ درجه بهعنوان مرز منطقهی امن، شرایط برای بازگشت تدریجی آوارگان فراهم شد.
بازگشت مردم تنها نتیجهی اقدامات بینالمللی نبود، بلکه هماهنگی و انسجام نیروهای سیاسی و آغاز گفتوگوها با بغداد نیز در ایجاد اعتماد عمومی نقش مهمی ایفا کرد.
در نتیجهی این تحولات، بخش زیادی از مردم به خانههای خود بازگشتند و روند تثبیت وضعیت جدید در منطقه آغاز شد.
پیامدهای سیاسی؛ از انتخابات تا تشکیل حکومت
تحولات پس از کوچ میلیونی، زمینهساز شکلگیری ساختارهای سیاسی جدید در اقلیم شد.
در ادامهی این روند، انتخابات پارلمان اقلیم در ۱۹ مه ۱۹۹۲ برگزار شد و سپس در ۴ ژوئیه همان سال، دولت اقلیم بهطور رسمی تأسیس گردید.
این تحولات نقطهی عطفی در تاریخ معاصر بهشمار میرود و مسیر جدیدی را برای ادارهی منطقه و تثبیت جایگاه سیاسی آن رقم زد.
کوچ میلیونی سال ۱۹۹۱ نهتنها یک فاجعهی انسانی، بلکه نقطهای تعیینکننده در تاریخ سیاسی اقلیم کوردستان بود؛ رویدادی که با وجود رنجهای گسترده، در نهایت به شکلگیری منطقهای امنتر و ساختارهای سیاسی پایدارتر انجامید.