ونس: توپ در زمین ایران است
بنبست در مذاکرات هستهای و تشدید تنشهای دریایی
در پی توقف مذاکرات هستهای در اسلامآباد، واشینگتن از ارائهی آخرین پیشنهاد خود به تهران خبر داد. این در حالی است که با وجود حفظ یک آتشبس شکننده، محاصرهی بنادر ایران توسط آمریکا و ایجاد محدودیت در تنگهی هرمز، تنشهای دریایی را به شدت افزایش داده است.
جِیدی ونس، معاون رئیسجمهوری ایالات متحده، روز سهشنبه اعلام کرد که واشنگتن «نهاییترین و بهترین پیشنهاد» خود را به ایران ارائه داده است. وی با اشاره به تلاشهای فزاینده برای احیای مذاکرات متوقفشدهی برنامهی هستهای و پایان دادن به درگیریهای گستردهتر در خاورمیانه، تأکید کرد که اکنون نوبت تهران است تا گام بعدی را بردارد.
ونس در مصاحبهای با شبکهی خبری فاکسنیوز بر موضع قاطع واشنگتن تأکید کرد و گفت که هرگونه توافق باید شامل خروج مواد هستهای از ایران و سازوکارهای اجرایی برای اطمینان از عدم دستیابی این کشور به سلاح هستهای باشد. وی افزود: «ما خطوط قرمز خود را بسیار روشن کردهایم. اگرچه دستیابی به یک توافق بزرگ همچنان امکانپذیر است، اما اکنون توپ در زمین ایران است.»
معاون رئیسجمهوری آمریکا همچنین فاش کرد که مذاکرهکنندگان آمریکایی پس از آنکه به این نتیجه رسیدند که هیئت ایرانی اختیار لازم برای نهایی کردن توافق بدون تأیید مقامات عالی در تهران را ندارد، مذاکرات اخیر در پاکستان را ترک کردند.
اختلاف بر سر غنیسازی و خواستههای متقابل
این اظهارات پس از آن بیان شد که مذاکرات پایان هفته در اسلامآباد بدون دستیابی به نتیجهای ملموس پایان یافت. ونس روز یکشنبه با تأکید بر اینکه واشنگتن جامعترین پیشنهاد خود را ارائه داده است، محل مذاکرات را ترک کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، مدعی شد که نمایندگان ایران پس از آن تماس گرفته و برای از سرگیری مذاکرات ابراز تمایل کردهاند. ترامپ به خبرنگاران گفت: «آنها به شدت خواهان دستیابی به توافق هستند.» با این حال، تهران بهطور علنی واشنگتن را به طرح درخواستهای زیادهخواهانه متهم کرده است.
هستهی اصلی این اختلاف، برنامهی غنیسازی اورانیوم ایران است. گزارشها حاکی از آن است که ایالات متحده خواهان تعلیق ۲۰ سالهی این برنامه است، در حالی که ایران توقف ۵ سالهای را پیشنهاد داده که با مخالفت مقامات آمریکایی مواجه شده است. واشنگتن همچنین بر حفظ کنترل بر ذخایر اورانیوم غنیشدهی ایران و اجرای سازوکارهای نظارتی سختگیرانه پافشاری میکند.
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجهی ایران، بنبست کنونی را ناشی از «تداوم خواستههای زیادهخواهانهی» طرف آمریکایی دانست و تأکید کرد که تهران تنها در چارچوب قوانین بینالمللی مذاکره خواهد کرد.
تشدید تنشهای دریایی و تحرکات دیپلماتیک جهانی
با وجود بنبست دیپلماتیک، آتشبس شکنندهی دوهفتهای که هفتهی گذشته مورد توافق قرار گرفت، همچنان پابرجاست و امیدواریهای محتاطانهای را برای دستیابی به یک آتشبس گستردهتر ایجاد کرده است.
با این حال، تنشها در خلیج فارس به شدت افزایش یافته است. ایالات متحده محاصرهی دریایی بنادر ایران را آغاز کرده است؛ اقدامی که تهران آن را «نقض فاحش» حاکمیت خود و راهزنی دریایی خوانده و محکوم کرده است. این محاصره در حالی صورت میگیرد که ایران همچنان به اعمال محدودیت در تردد از تنگهی هرمز ادامه میدهد؛ گذرگاهی راهبردی که حدود یکپنجم از نفت جهان از آن عبور میکند.
این تقابل، نگرانیهای بینالمللی را در خصوص آزادی ناوبری افزایش داده است، هرچند بازارهای جهانی با کاهش قیمت نفت و رشد سهام در بازارهای آسیایی، تابآوری نشان دادهاند.
در همین راستا، بازیگران منطقهای و جهانی تحرکات دیپلماتیک خود را افزایش دادهاند. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجهی روسیه، پس از رایزنی با مقامات ایرانی وارد پکن شد. مسکو پیشنهاد داده است که ذخایر اورانیوم غنیشدهی ایران بهعنوان بخشی از یک توافق احتمالی در روسیه نگهداری شود.
در همین حال، امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، از برنامهی مشترک با بریتانیا برای ایجاد یک مأموریت چندملیتی «صرفاً دفاعی» با هدف تأمین امنیت مسیرهای دریایی در خلیج فارس، در صورت فراهم شدن شرایط، خبر داد. قطر نیز از هر دو طرف خواسته است تا از مسیرهای مهم کشتیرانی بهعنوان اهرم فشار استفاده نکنند و نسبت به پیامدهای گستردهتر اقتصادی و امنیتی آن هشدار داده است.
در شرایطی که چشمانداز مذاکرات همچنان مبهم است، تلاقی فشارهای دیپلماتیک، صفآراییهای نظامی و منافع اقتصادی، ماهیت پرخطر این بحران را برجسته میکند؛ بحرانی که نتیجهی آن اکنون به این بستگی دارد که آیا تهران تعامل مجدد بر اساس شرایط واشنگتن را خواهد پذیرفت یا خیر.