تاکید نایبرئیس پارلمان عراق بر تثبیت حقوق اقلیم کوردستان در برنامە دولت جدید
نایبرئیس پارلمان عراق تاکید کرد که حقوق قانونی اقلیم کوردستان در برنامه کاری "علی زیدی"، نخستوزیر مکلف برای تشکیل کابینه جدید، تثبیت شده است.
"فرهاد اتروشی"، نایبرئیس پارلمان عراق، در گفتگویی مطبوعاتی که خبرنگار "کوردستان ۲۴" نیز در آن حضور داشت، به تشریح آخرین اخبار و روند مذاکرات برای تشکیل کابینه جدید دولت عراق پرداخت.
بر اساس اظهارات اتروشی، کمیتهای ویژە جهت تدوین برنامه کاری دولت علی زیدی تشکیل شده است که تحت نظارت نایبرئیس اول پارلمان فعالیت میکند. وی تصریح کرد: سه نماینده کورد در این کمیته حضور دارند و موفق شدهاند تمامی حقوق اقلیم کوردستان، اعم از مبانی فدرالیسم، پرونده نفت و گاز و اجرای ماده ۱۴۰ را در این برنامه تثبیت کنند. این برنامه کاری به مثابه اصلاحیهای بر برنامە اولیه نخستوزیر مکلف تلقی میشود.
پیشینه قانونی و چالشهای اجرایی
قانون اساسی دائمی عراق در سال ۲۰۰۵ به همهپرسی گذاشته شد و با رای مثبت نزدیک به ۸۰٪ شرکتکنندگان به تصویب رسید. این قانون اساسی از ۱۴۴ ماده تشکیل شده است.
رهبری سیاسی کورد همواره از طرفهای عراقی درخواست کرده است که به قانون اساسی دائمی پایبند باشند؛ با این حال، طی ۲۰ سال گذشته برخی از این مفاد نادیده گرفته شده و موجب بروز تنش میان اربیل و بغداد گشته است. طرف کورد تاکید میکند که تا کنون نزدیک به ۵۰ ماده قانونی به مرحله اجرا درنیامده است. "ماده ۱۴۰" (مربوط به تعیین تکلیف کرکوک و مناطق مورد مناقشه)، بودجه، جایگاه نیروهای پیشمرگه و پرونده نفت و گاز، از اصلیترین نقاط اختلافی هستند که همچنان میان اربیل و بغداد معلق ماندهاند.
کلیدیترین مواد قانون اساسی برای اقلیم کوردستان
قانون اساسی ۲۰۰۵ عراق، سندی حیاتی برای کوردهاست؛ چرا که برای نخستین بار هویت فدرالی عراق و حقوق ملی کوردها را به رسمیت شناخت. مهمترین این مواد عبارتند از:
هویت دولت و ساختار فدرال
ماده ۱: عراق را دولتی فدرال، مستقل و دارای حاکمیت معرفی میکند که زیربنای قانونی موجودیت اقلیم کوردستان است.
ماده ۱۱۷: به صراحت اقلیم کوردستان و اختیارات موجود آن را به عنوان یک "اقلیم فدرال" به رسمیت میشناسد.
حقوق زبانی و فرهنگی
ماده ۴: زبان کوردی را در کنار زبان عربی به عنوان زبان رسمی در سراسر عراق معرفی میکند. این ماده شامل استفاده از زبان کوردی در نهادهای حکومتی، گذرنامه، پول رایج و مراکز آموزشی میشود.
ماده ۱۴۰
این ماده حساسترین بند برای ملت کورد جهت حل و فصل وضعیت کرکوک و سایر مناطق جدا شده است که سه مرحله را برای اجرا پیشبینی کرده است:
عادیسازی: رفع آثار سیاستهای تعریب (عربیسازی).
سرشماری: جهت تعیین بافت جمعیتی بومی منطقه.
همهپرسی: برای تصمیمگیری ساکنان این مناطق جهت بازگشت به مدیریت اقلیم کوردستان یا باقی ماندن با بغداد.
حقوق مالی و ثروتهای طبیعی
ماده ۱۱۱: تصریح میکند که نفت و گاز متعلق به تمام مردم عراق در تمامی اقلیمها و استانهاست.
ماده ۱۱۲: دولت فدرال را موظف میکند با همکاری اقلیمها، نفت و گاز میادین استخراجشده را مدیریت کرده و درآمد آن را به صورت عادلانه توزیع کند؛ با اولویتبخشی به مناطقی که در دوران رژیم گذشته متضرر شدهاند (مانند کوردستان).
اختیارات قانونی و نظامی
ماده ۱۲۱: به اقلیمها حق وضع قوانین خاص خود را میدهد. در صورت تعارض میان قوانین اقلیم و قوانین مرکز (در خارج از اختیارات انحصاری بغداد)، قانون اقلیم اولویت اجرایی دارد.
نیروهای پیشمرگه: همین ماده به اقلیمها اجازه میدهد نیروهای امنیت داخلی و "گارد اقلیم" داشته باشند (که مبنای قانونی تداوم حضور نیروهای پیشمرگه محسوب میشود).
حق وتو (صیانت از قانون اساسی)
ماده ۱۲۶: مقرر میدارد که هیچ مادهای از قانون اساسی که منجر به کاهش اختیارات اقلیم کوردستان شود، قابل اصلاح نیست؛ مگر با موافقت پارلمان کوردستان و کسب اکثریت آرای مردم اقلیم در یک همهپرسی عمومی.