لیندسی گراهام خواستار گسترش "پیمان ابراهیم" در هرگونه توافق با ایران شد
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه آمریکایی، از پیشنهاد دونالد ترامپ مبنی بر لزوم گسترش "پیمان ابراهیم" در چارچوب هرگونه توافق مذاکرهشده با ایران تمجید کرد. گراهام این اقدام را "مهمترین تحول در خاورمیانه طی هزار سال گذشته" توصیف کرد.
امروز دوشنبه (۲۵ مه ۲۰۲۶)، لیندسی گراهام با انتشار پستی در شبکه اجتماعی "ایکس" اعلام کرد که ورود کشورهای جدید از جمله عربستان سعودی و پاکستان به روند صلح با اسرائیل، موجب تثبیت سطح بیسابقهای از ثبات منطقهای شده و درها را به روی یکپارچگی اقتصادی گسترده در منطقه خواهد گشود.
این سناتور برجسته آمریکایی خاطرنشان کرد که در صورت موفقیت این گام، خاورمیانه از منطقهای بحرانزده و درگیر مناقشه، به یک قدرت اقتصادی بزرگ و منبعی از فرصتها تبدیل خواهد شد. وی، با پیشبینی اینکه اعراب و اسرائیل از این مسیر حمایت خواهند کرد، افزود: شکست در این راه، به هیچ وجه گزینهای قابل قبول نیست.
ایران و "پیمان ابراهیم"
از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز دوشنبه اعلام کرد که مذاکرات میان ایالات متحده و ایران به خوبی در حال پیشرفت است، اما هشدار داد که شکست در دستیابی به توافق، منجر به بازگشت به جنگی بهمراتب بزرگتر و شدیدتر از گذشته خواهد شد.
ترامپ از طریق پلتفرم "تروث" اشاره کرد که با تعدادی از رهبران منطقه درباره گسترش پیمان ابراهیم همزمان با هرگونه توافق احتمالی با ایران گفتگو کرده است. وی، گفت این اقدام میتواند به یک رویداد تاریخی تبدیل شود که خاورمیانه را از نظر سیاسی و اقتصادی بازطراحی کند.
رئیسجمهوری آمریکا تصریح کرد که این رایزنیها رهبران و مقامات کشورهای عربستان سعودی، امارات، قطر، مصر، اردن، بحرین، ترکیه و پاکستان را شامل میشود و بیشتر این کشورها باید آماده، متمایل و قادر به پیوستن به این توافقنامهها باشند.
ترامپ در پایان با تاکید بر اینکه "پیمان ابراهیم" دستاوردهای اقتصادی و اجتماعی ملموسی برای کشورهای عضو داشته است، خاطرنشان کرد که گسترش این پیمان، خاورمیانه را به یک "قدرت اقتصادی بزرگ" و دارای ثباتی بیسابقه تبدیل خواهد کرد. وی، همچنین ابراز امیدواری کرد که در صورت امضای یک توافق جامع با واشنگتن، حتی ایران نیز به پیمان ابراهیم بپیوندد؛ امری که به گفته او، یک "ائتلاف جهانی بینظیر" را شکل خواهد داد.
پیمان ابراهیم
پیمان ابراهیم (Abraham Accords) به مجموعهای از توافقنامههای دیپلماتیک و رسمی برای عادیسازی روابط میان اسرائیل و چند کشور عربی گفته میشود که با میانجیگری و ابتکار دولت ایالات متحده آمریکا (در اواخر دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ) در سال ۲۰۲۰ میلادی به امضا رسید.
وجه تسمیه این پیمان به نام "ابراهیم"، به دلیل ریشههای مشترک ادیان ابراهیمی (یهودیت، اسلام و مسیحیت) و به نشانه صلح و دوستی میان پیروان این ادیان در منطقه خاورمیانه انتخاب شد.
این فرایند در نیمه دوم سال ۲۰۲۰ آغاز شد و این کشورها به آن پیوستند:
1- امارات متحده عربی: اولین کشوری بود که در اوت ۲۰۲۰ به طور مشترک با اسرائیل و آمریکا این بیانیه را صادر کرد و مدتی بعد رسماً آن را امضا نمود
2 - بحرین؛ مدت کوتاهی پس از امارات، در سپتامبر ۲۰۲۰ به این پیمان ملحق شد
3 - سودان؛ در اکتبر ۲۰۲۰ موافقت خود را برای پیوستن به این روند اعلام کرد
4 - مراکش (مغرب)؛ در دسامبر ۲۰۲۰ به عنوان چهارمین کشور عربی، روابط خود را با اسرائیل عادیسازی کرد.
اهداف اصلی پیمان ابراهیم
عادیسازی روابط دیپلماتیک: تبادل سفیر، بازگشایی سفارتخانهها و برقراری پروازهای مستقیم میان اسرائیل و این کشورهای عربی.
همکاریهای اقتصادی و علمی: سرمایهگذاریهای مشترک در حوزههای فناوری، پزشکی، کشاورزی، انرژی و گردشگری.
همکاریهای امنیتی: شکلگیری یک جبهه و اتحاد استراتژیک در منطقه (بهویژه برای مقابله با نفوذ و سیاستهای منطقهای ایران).
دیدگاهها و واکنشها
این پیمان تحول بزرگی در هندسه سیاسی خاورمیانه ایجاد کرد و با واکنشهای متفاوتی روبرو شد.
- موافقان (اسرائیل، آمریکا و کشورهای امضاکننده): این توافق را گامی تاریخی برای خروج خاورمیانه از دههها جنگ و بیثباتی، و ورود به دوران جدیدی از شکوفایی اقتصادی و صلح پایدار میدانند.
- مخالفان (بهویژه گروهها و رهبران فلسطینی): این پیمان را نوعی "خیانت" به آرمان فلسطین و پشت پا زدن به "طرح صلح عربی" (که عادیسازی روابط را مشروط به تشکیل دولت مستقل فلسطین میکرد) قلمداد کردند. حکومت ایران نیز این پیمان را محکوم کرده و آن را تهدیدی برای امنیت منطقه دانست.
تأثیر "پیمان ابراهیم" بر روابط فعلی منطقه
یکی از مهمترین موضوعاتی که پس از امضای پیمان ابراهیم مطرح شد، موضع عربستان سعودی و پویاییهای جدیدی بود که در منطقه شکل گرفت.
عربستان سعودی؛ ایالات متحده و اسرائیل از ابتدا به دنبال پیوستن عربستان به این پیمان بودند، چرا که عربستان به عنوان رهبر دوفاکتوی جهان عرب و خادم حرمین شریفین، وزن سیاسی و مذهبی فوقالعادهای دارد.
شروط عربستان؛ ریاض بر خلاف امارات یا بحرین، پیوستن به این روند را مشروط به امتیازات بزرگتری کرد؛ از جمله تضمینهای امنیتی پیشرفته از سوی آمریکا، کمک به توسعه برنامه هستهای غیرنظامی عربستان، و مهمتر از همه، برداشتن گامهای ملموس و غیرقابلبازگشت برای تشکیل دولت مستقل فلسطینی.
تأثیر جنگ غزه بر روند توافقات
پیمان ابراهیم، پس از آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳ با یک آزمون بسیار جدی روبرو شد. این جنگ روند گفتگوها برای عادیسازی روابط میان عربستان و اسرائیل را به شدت کند و برای مدتی تعلیق کرد. افکار عمومی در کشورهای عربی به شدت تحت تأثیر بحران غزه قرار گرفت و این امر باعث شد کشورهای امضاکننده (مثل امارات و بحرین) در عین حفظ روابط دیپلماتیک با اسرائیل، مواضع انتقادی تندی نسبت به اقدامات نظامی اسرائیل اتخاذ کنند.
موازنه میان دیپلماسی و بازدارندگی
منطقه در حال حاضر در یک وضعیت چندوجهی قرار دارد؛ از یک سو، کانالهای ارتباطی ایجاد شده در "پیمان ابراهیم" (بهویژه در حوزههای تجاری و امنیتی) به طور کامل قطع نشدهاند.
از سوی دیگر، کشورهایی مثل عربستان و حتی خود امارات، موازی با این توافقات، تلاش کردند روابط خود را با ایران نیز مدیریت کنند (مانند توافق پکن میان ایران و عربستان) تا از تبدیل شدن منطقه به میدان یک جنگ فراگیر جلوگیری کنند.