محمدباقر قالیباف؛ معمار دیپلماسی پنهان یا جانشین احتمالی در هرم قدرت

در حالی که تنش‌های منطقه‌ای به اوج خود رسیده‌ است، نام یک چهرۀ آشنا بیش از هر زمان دیگری در محافل سیاسی واشینگتن و تهران طنین‌انداز شده است: محمدباقر قالیباف. 

رئیس مجلس ایران که اکنون به عنوان کلیدی‌ترین مهره در ساختار تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی شناخته می‌شود، فراتر از یک مقام قانون‌گذار، نقش میانجی‌گری ارشد میان جناح‌های نظامی، امنیتی و مذهبی را بر عهده گرفته است، هرچند خود این را تاکید نکردە است.

اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر اینکه "با یکی از رهبران ایران در حال مذاکره هستیم"، گمانه‌زنی‌های بین‌المللی را به سمت بهارستان نشانه رفته است. گزارش‌های غیررسمی، از جمله تحلیل‌های منتسب به منابع آگاه در "رویترز"، حاکی از آن است که قالیباف کانال‌های دیپلماتیک پنهانی را با واشینگتن گشوده است.

در حالی که قالیباف رسماً این گزارش‌ها را تکذیب می‌کند، اما ناظران سیاسی در ایالات متحده او را به عنوان "شریک احتمالی برای گذار" یا حتی "رهبر آیندۀ ایران" زیر نظر دارند. کاخ سفید که به دنبال عبور از فشار نظامی و رسیدن به یک توافق دیپلماتیک پایدار است، قالیباف را شخصیتی می‌بیند که هم قدرت چانه‌زنی سیاسی دارد و هم از حمایت بدنۀ نظامی (سپاه پاسداران) برخوردار است.

مدیریت بحران در میانۀ شایعات

در پی انتشار اخبار ضد و نقیض و در خصوص وضعیت سلامت یا ترور رهبر ایران، قالیباف به عنوان "چتر نجات" نخبگان سیاسی و نظامی ظاهر شده است. او که روابط نزدیکی با مجتبی خامنه‌ای دارد، توانسته است در این فضای غبارآلود، انسجام حاکمیت را حفظ کند.

قالیباف با ترکیب هوشمندانه‌ای از "دیپلماسی و تهدید"، از یک سو چراغ سبزهای لرزانی به غرب نشان می‌دهد و از سوی دیگر با لحنی تند خطاب به بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ، وعدۀ "ضربات ویرانگر" می‌دهد؛ استراتژی‌ای که هدف آن وادار کردن دشمن به تمنای صلح است.

از سرداری جنگ تا خلبانی در سیاست

قالیباف (متولد ۱۹۶۱) محصول مستقیم ارکان‌های قدرت در ایران است. او که در ۲۲ سالگی فرماندهی لشکر را بر عهده داشت و یک خلبان نظامی باسابقه است، کارنامه‌ای آمیخته از مدیریت عمل‌گرایانه و قاطعیت امنیتی دارد. ۱۲ سال شهرداری تهران، که او را به عنوان یک تکنوکرات موفق معرفی کرد. قالیباف در سرکوب‌های ۱۹۹۹ و ۲۰۰۹ نقش داشت و چهرۀ سرسخت او را در حفظ نظام نشان داد.

نجات‌دهنده یا آخرین بازیگر؟

قالیباف که پیش از این سه بار در دستیابی به کرسی ریاست‌جمهوری ناکام مانده بود، اکنون از کرسی ریاست مجلس، قدرتی فراتر از یک رئیس‌جمهور را اعمال می‌کند. در شرایطی که ایران میان فشارهای خردکنندۀ بین‌المللی و گسست‌های امنیتی داخلی گرفتار شده است، تمامی نگاه‌ها به این "ژنرال - دیپلمات" است.