ابهام در توافق تهران و واشینگتن پس از تعویق مذاکرات سوئیس
اربیل (کوردستان۲۴)- توافق تازه امضاشده میان ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ خاورمیانه، امروز جمعه ۱۹ ژوئن، در پی به تعویق افتادن مذاکرات برنامهریزیشده در سوئیس و تشدید درگیریها میان اسرائیل و حزبالله در لبنان، با فشارهای تازهای مواجه شد.
این تحولات در حالی رخ داد که سید مجتبی خامنهای، رهبر ایران، اعلام کرد با وجود برخی ملاحظات، اجازه اجرای توافق اولیه برای توقف جنگ را صادر کرده است. همزمان، محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، هشدار داد که جمهوری اسلامی در صورت نقض توافق یا مطرح شدن مطالبات فراتر از چارچوب تعیینشده، واکنش نشان خواهد داد.
در همین حال، مقامهای مصر و پاکستان اعلام کردند میانجیگران درگیر در این روند، از جمله پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه، قرار است روز یکشنبه در شهر العلمین مصر گرد هم آیند تا درباره روند اجرای توافق گفتوگو کنند.
پیشتر مقدمات میزبانی هیئتهای ایرانی و آمریکایی در منطقه بورگناشتوک سوئیس، مشرف به دریاچه لوسرن، برای آغاز مذاکرات مربوط به اجرای توافقی که این هفته میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، امضا شد، فراهم شده بود.
قالیباف در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تأکید کرد که تهران در صورت «نقض قرارداد» یا «زیادهخواهی» طرف مقابل، «پاسخ قاطعی» خواهد داد.
او نوشت: «آنها یک بار در طول جنگ سیلی خوردند؛ اگر بخواهند دوباره در آن مسیر حرکت کنند، سیلی سختتری خواهند خورد.»
تعویق مذاکرات سوئیس
این توافق با هدف پایان دادن به رویارویی نظامی آمریکا و اسرائیل با ایران و همچنین بازگشایی تنگه هرمز، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان، به امضا رسید. بسته شدن این آبراه در جریان درگیریها موجب افزایش قیمت جهانی انرژی شده بود.
بر اساس مفاد توافق، یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکره درباره موضوعات گستردهتر، از جمله برنامه هستهای ایران، در نظر گرفته شده است.
قرار بود محمدباقر قالیباف و جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، امروز جمعه با حضور میانجیگران پاکستانی و قطری در بورگناشتوک این روند را آغاز کنند.
با این حال، وزارت امور خارجه سوئیس در پیامی به خبرگزاری فرانسه اعلام کرد: «مذاکرات برنامهریزیشده میان ایالات متحده، ایران، قطر و پاکستان به تعویق افتاده است.»
این وزارتخانه بدون اعلام زمان جدید مذاکرات افزود: «سوئیس همچنان آماده تسهیل این گفتوگوها است و اقدامات مقدماتی مرتبط در بورگناشتوک ادامه دارد.»
این اعلام پس از آن صورت گرفت که کاخ سفید شامگاه پنجشنبه از لغو سفر جیدی ونس خبر داد. سخنگوی کاخ سفید در این باره گفت: «تدارکات این مذاکرات هرگز ساده یا قابل پیشبینی نبوده است.»
او افزود: «مشتاقانه منتظر آغاز مذاکرات فنی در نخستین فرصت ممکن هستیم.»
ادامه تنشها در لبنان
توافق یادشده همچنین قرار بود به درگیریها در لبنان پایان دهد، اما ارتش اسرائیل امروز جمعه از انجام حملات جدید علیه اهداف حزبالله خبر داد. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد که در این حملات ۱۸ نفر کشته شدهاند.
همزمان، اسرائیل از کشته شدن چهار نظامی خود در جنوب لبنان خبر داد؛ رخدادی که نخستین مورد از زمان امضای توافق به شمار میرود.
در واکنش به این موضوع، ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، خواستار تشدید اقدامات علیه لبنان شد و گفت: «تمام لبنان باید بسوزد.»
موضع رهبر ایران
سید مجتبی خامنهای روز پنجشنبه اعلام کرد که با وجود «دیدگاه متفاوت»، این توافق را تأیید کرده است.
وی گفت: «اما من به دلیل تعهد» مقامهای مسئول، از جمله مسعود پزشکیان، به «حمایت از حقوق ملت ایران» با اجرای آن موافقت کردم.
خامنهای همچنین اظهار داشت که دونالد ترامپ «از روی ناچاری از انواع اهرمها» برای دستیابی به این توافق استفاده کرده است.
تنگه هرمز و تعهدات اقتصادی
ارتش آمریکا اعلام کرد نیروهای این کشور روز پنجشنبه محاصره دریایی بنادر ایران را که مانع تردد کشتیها به مقصد یا از مبدأ ایران میشد، لغو کردهاند. در عین حال تأکید شد که ناوهای آمریکایی همچنان در منطقه حضور خواهند داشت.
با وجود این، فعالیت در تنگه هرمز همچنان به وضعیت عادی بازنگشته است. تلویزیون دولتی ایران به نقل از شورای عالی امنیت ملی گزارش داد کشتیهایی که قصد عبور از این آبراه را دارند، باید درخواست خود را به نهاد تازهتأسیسی که مسئول نظارت بر تنگه هرمز است، ارائه کنند.
بر اساس متن توافق، آمریکا متعهد شده است تحریمهای نفتی علیه ایران را به طور فوری لغو کند. همچنین پس از دستیابی به توافق نهایی درباره برنامه هستهای ایران، واشینگتن روند آزادسازی ۳۰۰ میلیارد دلار از صندوق بازسازی مورد حمایت کشورهای منطقه را تسهیل خواهد کرد.
واکنشها در آمریکا
تصمیم دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگی که به کشته شدن ۱۳ نظامی آمریکایی و مصرف بخش قابل توجهی از ذخایر تسلیحاتی آمریکا منجر شد، نگرانی برخی از متحدان سیاسی او را برانگیخته است.
با این حال، ترامپ معتقد است ادامه فشار نظامی برای گرفتن امتیازات بیشتر از تهران نتیجه معکوس خواهد داشت.
او در گفتوگو با آکسیوس اظهار داشت: «تنها راهی که میتوانستم سختگیرتر باشم این بود که دو یا سه هفته دیگر آنجا بمانم و به بمباران شدید ادامه دهم. اما این چه چیزی به ما میدهد؟ تنگه هرمز باز نخواهد شد.»
ایافپی/ب.ن