تلاش امارات برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز
اربیل (کوردستان۲۴)- شرکت «دیپی ورلد» (DP World)، بزرگترین اپراتور بندری امارات، در حال بررسی ساخت یک بندر چندمنظوره جدید و یک ترمینال کانتینری در امارت فجیره است؛ پروژهای که در صورت اجرا، بخشی از ظرفیت لجستیکی این کشور را از بندر جبلعلی به ساحل دریای عمان منتقل کرده و امکان جابهجایی کالا بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم میکند. این طرح در شرایطی مطرح شده که اختلالهای ناشی از تنشهای منطقهای، امارات را به بازنگری در زیرساختهای تجاری و مسیرهای حملونقل خود سوق داده است.
شرکت دیپی ورلد، اپراتور بندری مستقر در دبی، در حال مذاکره با مقامهای امارات متحده عربی برای توسعه یک بندر چندمنظوره جدید در امارت فجیره و همچنین احداث یک ترمینال کانتینری در بندر موجود این منطقه است. به گفته منابع آگاه، جزئیات قرارداد، ساختار اجرایی و شیوه تأمین مالی این پروژه هنوز نهایی نشده است.
در صورت اجرای این طرح، بخشی از عملیات بندری امارات به ساحل دریای عمان منتقل خواهد شد؛ مسیری که کشتیها را از عبور از تنگه هرمز بینیاز میکند. بر اساس این برنامه، کانتینرها پس از تخلیه در فجیره از طریق شبکه حملونقل زمینی به دبی، ابوظبی و سایر کشورهای حاشیه خلیج منتقل خواهند شد.
این اقدام در راستای راهبرد گستردهتر امارات برای افزایش تابآوری زیرساختهای اقتصادی و کاهش وابستگی به تنگه هرمز ارزیابی میشود؛ گذرگاه راهبردی که در پی تشدید تنشهای نظامی و حملات متقابل ایران با آمریکا و اسرائیل، با اختلال در تردد کشتیهای تجاری مواجه شده است.
تغییری مهم در راهبرد بندری امارات
دیپی ورلد طی دو دهه گذشته به یکی از مهمترین بازیگران صنعت حملونقل دریایی و لجستیک جهان تبدیل شده و شبکهای گسترده از بنادر و پایانههای کانتینری را در کشورهای مختلف توسعه داده است. با این حال، بندر جبلعلی همچنان مهمترین دارایی این شرکت و ستون اصلی اقتصاد تجاری دبی محسوب میشود.
به همین دلیل، انتقال بخشی از ظرفیت عملیاتی به خارج از دبی، از نگاه کارشناسان تغییری مهم در راهبرد بندری امارات به شمار میرود؛ هرچند مقامهای این کشور تأکید دارند که این پروژه جایگزین جبلعلی نخواهد شد.
یکی از مدیران ارشد دیپی ورلد در گفتوگو با روزنامه فایننشال تایمز گفت: «جبلعلی همچنان جایگاه خود را حفظ خواهد کرد و هرگز کوچک نخواهد شد.» به گفته او، توسعه سواحل شرقی بخشی از یک برنامه «دفاعی» برای حفظ تداوم فعالیتهای تجاری در شرایط بحران است.
افت شدید فعالیت جبلعلی
منابع آگاه اعلام کردند که پس از بسته شدن تنگه هرمز در پی تشدید تنشها، فعالیت بندر جبلعلی، بزرگترین بندر کانتینری خاورمیانه، بین ۹۰ تا ۹۵ درصد کاهش یافت؛ موضوعی که دیپی ورلد را به جستوجوی مسیرهای جایگزین واداشته است.
بر اساس این گزارش، شرکت در مرحله نخست صدها میلیون دلار برای توسعه تأسیسات جدید سرمایهگذاری خواهد کرد و در صورت نیاز، این سرمایهگذاری در مراحل بعد افزایش خواهد یافت. یکی از مدیران ارشد شرکت نیز گفته است که در صورت نهایی شدن توافقها، پروژه جدید میتواند ظرف حدود ۱۸ ماه به بهرهبرداری برسد.
دیپی ورلد اگرچه از تأیید جزئیات پروژه خودداری کرده، اما اعلام کرده است که «گزینههایی برای تنوعبخشی به مسیرهای عبور کالا و کاهش آثار اختلالهای موجود» را در دست بررسی دارد.
بازنگری در کریدورهای تجاری
کارشناسان معتقدند جنگ و تنشهای اخیر، دولتها و شرکتهای منطقه را وادار کرده است تا در فرضیات پیشین خود درباره امنیت و پایداری مسیرهای دریایی بازنگری کنند.
پیش از آغاز بحران، روزانه حدود ۱۳۵ کشتی از تنگه هرمز عبور میکردند، اما پس از اختلالهای اخیر و حتی با بازگشایی موقت این آبراه، میزان تردد روزانه به حدود ۴۰ کشتی کاهش یافته است. ادامه حملات متقابل و ناامنی در این مسیر نیز همچنان بر حجم ترافیک دریایی تأثیر گذاشته است.
لارس جنسن، مدیرعامل شرکت مشاوره دریایی «وسپوچی مریتایم»، معتقد است پیامدهای این تحولات برای بندر جبلعلی «قابل توجه و احتمالاً بلندمدت» خواهد بود.
همچنین مؤسسه رتبهبندی مودیز برآورد کرده است که درآمد دیپی ورلد در نتیجه این بحران از حدود ۶.۶ میلیارد دلار به نزدیک ۵.۹ میلیارد دلار کاهش یابد.
فجیره؛ محور جدید راهبرد لجستیکی امارات
از زمان آغاز بحران، دیپی ورلد بخشی از محمولههای خود را از جبلعلی به بنادر فجیره و خورفکان منتقل کرده است؛ بنادری که به دلیل افزایش حجم بار، با ازدحام قابل توجهی روبهرو شدهاند.
همزمان، شرکت «گلفتینر» مستقر در شارجه نیز برنامه توسعه بندر خورفکان را دنبال میکند و اخیراً از سرمایهگذاری دو میلیارد دلاری برای افزایش ظرفیت این پایانه کانتینری خبر داده است.
فجیره که در ساحل دریای عمان و خارج از تنگه هرمز قرار دارد، پیش از این نیز جایگاه مهمی در زیرساختهای انرژی امارات داشته است. بخشی از صادرات نفت خام این کشور از طریق این امارت انجام میشود و ابوظبی در سالهای اخیر تلاش کرده است با توسعه این مسیر، وابستگی صادرات نفت و تجارت دریایی خود به تنگه هرمز را کاهش دهد.
فایننشال تایمز/ ب.ن