چرا گروههای مسلح حشد شعبی بمباران میشوند؟
به دنبال تنشهای خاورمیانه و جنگ غزه، میدان عراق به کانون رویارویی مستقیم و سریع میان ارتش ایالات متحده و گروههای مسلح موسوم به "مقاومت اسلامی در عراق" تبدیل شده است. تازهترین چالش در این زمینه، حمله بامداد امروز آمریکا و عربستان سعودی به پایگاههای حشد شعبی در استانهای مختلف عراق بود که بر اساس گزارشها، ۲۰ کشته و ۳۲ زخمی بر جای گذاشته و خسارتهای مادی فراوانی به همراه داشته است.
وزارت جنگ ایالات متحده (پنتاگون) بارها اعلام کرده است که بمبارانهای این کشور پاسخی به حملات مداوم موشکی و پهپادی علیه پایگاهها و نیروهای آمریکایی در عراق، سوریه و سایر کشورهای منطقه است.
همزمان، برخی از گروههای حشد شعبی مانند کتائب حزبالله، جنبش نجباء، کتائب سیدالشهداء و عصائب اهل حق که عضو "مقاومت اسلامی در عراق" نیز هستند، مستقل از ماموریتهای رسمی، به اهداف آمریکایی حمله میکنند.
در بیشتر حملات هوایی، ایالات متحده فرماندهان و مسئولان نظامی حشد یا گروههای مسلح را با پهپاد هدف قرار میدهد؛ افرادی که بر اساس دادههای نهادهای اطلاعاتی واشنگتن، متهم به طراحی یا اجرای حملات علیه سربازان آمریکایی هستند.
سنتکام چند روز پیش اعلام کرد که گروههای مسلح تاکنون بیش از ۶۰۰ حمله علیه پایگاهها و مواضع ایالات متحده انجام دادهاند.
وتوی آمریکا بر حضور سیاسی حشد شعبی
پیش از تشکیل کابینه جدید دولت عراق، شرط اصلی ایالات متحده عدم مشارکت گروههای مسلح وابسته به حشد شعبی در دولت بود و واشنگتن بر انحلال این گروهها و ادغامشان در نیروهای مسلح رسمی عراق پافشاری میکرد.
در همین راستا، تاکنون سه گروه مسلح خود را منحل کردهاند، اما سایر گروهها از تحویل سلاح سر باز زده و بر این باورند که برای دفاع از کشور به سلاح نیاز دارند.
حشد شعبی چیست و چه گروههایی را در بر میگیرد؟
در ۱۳ ژوئن ۲۰۱۴ (خرداد ۱۳۹۳) و به دنبال سقوط شهر موصول و بخش عمدهای از استانهای عراق به دست گروه تروریستی داعش، آیتالله علی سیستانی، مرجع عالیقدر شیعیان عراق، فتوای "جهاد کفایی" را صادر کرد. به موجب این فتوا، هزاران جوان شیعه و از سایر جوامع برای مقابله با داعش سلاح به دست گرفتند.
در سال ۲۰۱۶، پارلمان عراق "قانون سازمان حشد شعبی(شماره ۴۰)" را تصویب کرد. بر اساس این قانون، حشد شعبی به یک نیروی نظامی رسمی و تابع فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق تبدیل شد، اما تا به امروز همچنان از استقلال فرماندهی و راهبردی برخوردار است و زیر چتر کامل ستاد کل فرماندهی نیروهای مسلح قرار ندارد.
شمار نیروها و بودجه حشد شعبی
تعداد نیروهای حشد شعبی همواره در حال رشد بوده است. بر اساس آمارهای رسمی قانون بودجه عمومی عراق، شمار پرسنل و نیروهای سازمان حشد شعبی در حال حاضر بین ۲۰۰ هزار تا ۲۳۸ هزار نفر تخمین زده میشود. همچنین تیپها، یگانها و جبهههای حشد شامل بیش از ۶۷ تا ۷۰ تیپ نظامی است که در سراسر عراق پراکنده شدهاند.
ایدئولوژی و وابستگی گروهها
گروههای عضو حشد شعبی یکپارچه نیستند، بلکه به ۳ تا ۴ جریان سیاسی و فکری اصلی تقسیم میشوند:
۱. گروههای "ولایی" (نزدیک به ایران / جبهه مقاومت)
این گروهها فرماندهی مستقیم سپاه پاسداران ایران (سپاه قدس) را به عنوان مرجع خود میبینند و بخش اصلی "جبهه مقاومت اسلامی" به شمار میروند. بیشتر بخشهای مدیریتی و مناصب حساس فرماندهی الحشد در دست این گروههاست:
سازمان بدر: به ریاست هادی عامری، دارای بیشترین تعداد تیپ در حشد.
عصائب اهل حق: به ریاست قیس خزعلی.
کتائب حزبالله: قدرتمندترین و تندروترین گروه مسلح وابسته به این جریان.
جنبش نجباء: به ریاست اکرم کعبی.
کتائب سیدالشهداء: به ریاست ابو آلاء الولائی.
کتائب امام علی (ع).
۲. گروههای حشد نزدیک به آیتالله سیستانی
این گروهها خود را تابع فتوای آیتالله سیستانی میدانند و ارتباطی با ایران ندارند. آنها از سال ۲۰۲۰ از نظر عملیاتی خود را از فرماندهی سازمان حشد جدا کرده و مستقیماً تابع وزارت دفاع عراق هستند:
لشکر علی اکبر
لشکر قتال عباس
لشکر انصار المرجعیه
لشکر فرسان الطف
۳. گروههای وابسته به جریان صدر
سرایا السلام: این گروه تحت رهبری مقتدی صدر است و سرپرستی تیپهای ۳۱۴ و ۳۱۳ را بر عهده دارد، هرچند اخیراً اعلام انحلال کرده و در صدد پیوستن به نیروهای امنیتی عراق است.
۴. حشدِ اقلیتها (اهل سنت، مسیحیان، شبک، ایزدیها و تركمانها)
این گروهها با دولت در مناطق خود هماهنگی دارند:
حشد عشایری (اهل سنت): شامل بیش از ۴۰ تا ۵۰ هزار نیروی سنی در استانهای انبار، نینوا و صلاحالدین.
لشکر بابلیون (مسیحیان - تیپ ۵۰): به فرماندهی ریان کلدانی.
تیپ ۳۰ (نیروهای دشت نینوا – شبک): مستقر در دشت نینوا.
تیپهای ترکمان (تیپهای ۵۲ و ۵۳): مستقر در تلعفر و طوزخورماتو.
کتائب لالش و نیروهای سنجار (ایزدیها).
رهبری سازمان حشد شعبی
در حال حاضر، فالح فیاض ریاست سازمان حشد شعبی را بر عهده دارد و عبدالعزیز محمداوی (ابو فدک) به عنوان رئیس ستاد حشد فعالیت میکند. وی، از فرماندهان ارشد پیشین کتائب حزبالله است که پس از ابومهدی مهندس به این سمت منصوب شد.
حشد شعبی به دلیل برخورداری از دهها هزار نیروی آموزشدیده، سلاحهای سنگین، درآمد مستقل از بودجه دولت و داشتن بال سیاسی در پارلمان و کابینه، به نهادی تبدیل شده است که بدون رضایت آن، هیچ تصمیم امنیتی یا سیاسی سرنوشتسازی در عراق به سرانجام نمیرسد. علیرغم فشارهای کشورهای غربی و بهویژه ایالات متحده برای انحلال یا ادغام کامل آن در ارتش، این سازمان روزبهروز ریشههای خود را در ساختار دولت عراق عمیقتر میکند.