نسلکشی ملت کورد با حمله به بارزانیها آغاز شد
اربیل (کوردستان۲۴)- عملیات نسلکشی انفال که در نیمه دوم قرن بیستم علیه ملت کورد انجام شد، با مجموعهای از اقدامات سازمانیافته علیه بارزانیها آغاز شد. رژیم بعث عراق پیش از کشتار گستردهای که به جانباختن و ناپدید شدن بیش از ۸ هزار بارزانی انجامید، سیاست سرکوب سیستماتیک، کوچ اجباری و کنترل امنیتی را در دستور کار قرار داده بود.
زمینههای اجرای عملیات انفال
عملیات انفال رویدادی ناگهانی نبود، بلکه مقدمات آن از دهه ۱۹۷۰ شکل گرفت. در این دوره، بارزانیها به اجبار به مناطق جنوبی عراق کوچانده شدند.
در سال ۱۹۷۸، شمار زیادی از آنان از زادگاههای خود به مجتمعهای اجباری در دیانا، حریر، بحرکه و گورهتو در استان اربیل منتقل شدند. این افراد تحت نظارت شدید نیروهای امنیتی و نظامی قرار گرفتند؛ اقدامی که بنا بر شواهد موجود، مقدمهای برای اجرای مراحل بعدی سیاست نسلکشی بود.
تکمیل طرح در سال ۱۹۸۰
در سال ۱۹۸۰، روند جابهجایی اجباری ادامه یافت. گروههای بیشتری از بارزانیها به اردوگاه کار اجباری قوشتَپه منتقل و سپس میان مجتمعهای القدس و القادسیه توزیع شدند. بر اساس گزارشها، این اقدام در راستای آمادهسازی برای اجرای مرحله نهایی طرح انجام شد.
عملیات بازداشت گسترده در سال ۱۹۸۳
براساس اسناد رسمی رژیم بعث، از اواخر ژوئیه تا اوایل اوت ۱۹۸۳، عملیات نظامی گستردهای با مشارکت اداره امنیت اربیل، هنگهای اضطراری و گارد جمهوری به اجرا درآمد. این نیروها با محاصره کامل و محرمانه اردوگاههای محل اسکان بارزانیها، عملیات بازداشت را در سه مرحله انجام دادند.
مرحله نخست؛ ۳۱ ژوئیه ۱۹۸۳
در نخستین مرحله، ساکنان بارزانی مجتمعهای القدس و القادسیه در منطقه قوشتَپه هدف قرار گرفتند و عملیات بازداشت گسترده آغاز شد.
مرحله دوم؛ ۱۰ اوت ۱۹۸۳
در این مرحله، عملیات به مجتمعهای حریر، دیانا، بحرکه و روستای میرگهسور گسترش یافت و شمار بیشتری از بارزانیها بازداشت شدند.
مرحله سوم؛ ۱ اکتبر ۱۹۸۳
در مرحله سوم، نیروهای امنیتی با بازرسی خانه به خانه در اردوگاهها، افرادی را که در مراحل پیشین از بازداشت گریخته بودند، شناسایی و دستگیر کردند.
اسناد رسمی و جزئیات جنایت
سند رسمی شماره ۸۴ اداره کل امنیت عراق، مورخ ۲۹ مارس ۱۹۸۹ و خطاب به دبیرخانه ریاست جمهوری، بخشی از ابعاد این جنایت را تأیید میکند.
بر اساس این سند، به درخواست مدیرکل امنیت وقت، دکتر فاضل البراک، نیروهای گارد جمهوری صبح روز اول اوت ۱۹۸۳ مجتمعهای القدس و القادسیه را محاصره کرده و تمامی مردان بارزانی بالای ۱۵ سال را بازداشت کردند. بازداشتشدگان با کامیونهای بزرگ به بغداد منتقل شدند.
همین سند همچنین از اعدام ۴۰۳ بارزانی در مجتمع حریر به اتهام ارتباط با نیروی پیشمرگ خبر میدهد.
بازداشتشدگان مجتمعهای دیانا، بحرکه و میرگهسور نیز به زندان ابوغریب منتقل و به نیروهای مشترک امنیتی بغداد تحویل داده شدند. بر اساس مفاد سند، ۶۶۷ نفر از آنان با استناد به «۱۶ عنوان اتهامی» اعدام شدند و به نهادهای مسئول دستور داده شد هیچگونه اطلاعاتی درباره سرنوشت آنان در اختیار خانوادههایشان قرار نگیرد.
کشف گورهای دستهجمعی
از میان بیش از ۸ هزار بارزانی مفقودشده، بخشی از بقایای قربانیان در گورهای دستهجمعی واقع در صحرای بوسیه در جنوب عراق کشف شده است.
روند کشف بقایا تاکنون در سه مرحله انجام شده است:
مرحله نخست: کشف بقایای ۵۱۲ نفر در ۱۶ اکتبر ۲۰۰۵.
مرحله دوم: کشف بقایای ۹۳ نفر در ۶ مارس ۲۰۱۴.
مرحله سوم: کشف بقایای ۱۰۰ نفر در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۲.
وضعیت حقوقی پرونده
دادگاه عالی جنایی عراق در سال ۲۰۱۱، جنایات ارتکابی علیه بارزانیها را به عنوان نسلکشی به رسمیت شناخت.
با این حال، این حکم تاکنون به تصویب رسمی پارلمان عراق یا دولت فدرال نرسیده است. به همین دلیل، خانوادههای قربانیان همچنان از دریافت کامل حقوق و غرامتهای مادی و معنوی محروم ماندهاند و پرونده این جنایت، با وجود شناسایی قضایی، همچنان در انتظار تحقق کامل عدالت و اجرای تصمیمات قانونی است.
ب.ن